Prokaryotlar

5
(1)

Prokaryot, ilk canlı organizma türü olarak bilinmekle birlikte tek hücrelidir. Yaklaşık 3.5 milyar yıl önce siyanobakterilerin ilk prokaryotlar olduğu ve fotosentez yaptıkları düşünülmektedir. Güneş ışığı, su ve karbondioksiti organizmaların faaliyetlerine enerji sağlamak için daha sonra serbest bırakılabilecek kimyasal enerjiye dönüştürüldüğü süreçtir. Toprak, azot bakımından zengin olduğu için prokaryotlar için önemli bir yaşam alanıdır. Bakterilerin dört temel şekilleri bulunmakla birlikte bunlar, prokaryotlar için de geçerlidir.

1.) Koküs (Cocci): Küresel veya oval olan bir bakteridir.

Staphylococcus Aureus

2.) Bacilli: Kamçılı (Rod) veya basil denilen silindirik şekile sahip bakteridir.

Koli Basili

3.) Vibrio: Virgül şeklinde olan bakteridir.

Vibrio Cholerae

4.) Spiral: Spiral yani çubuk şeklinde olan ancak bükülen bakteridir.

Spirillum

Prokaryotlar, ökaryotlara kıyasla daha ilkel bir hücre iskeletine sahiptirler. Çekirdeği sitoplazmasının içinde dağınık halde bulunur ve organelleri daha ilkel şekildedir. DNA, nükleus adı verilen bir bölgesinde serbest bir şekildedir. Proteinler, Metabolitler ile birlikte sitoplazmada bulunur. Sitoplazma, hücre zarı ve kapsül olmak üzere 2 katmanla korunmaktadır.

Eşeysiz ve gamet füzyonu (çiftleşme) olmadan çoğalmaktadırlar. Bazı türleri (Örn. Siyanobakteriler) büyük koloniler oluşturabilirler. Bakteriler, mavi-yeşil algler, riketsiyalar, aktinomisetler ve mikroplazmalarla aynı ailede yer alırlar.

Prokaryotlarda DNA transferi arkea ve bakterilerde meydana gelmektedir. Bakterilerde bu transfer 3 şekilde gerçekleşir.

1.) Bakteriyel Virüs (Bakteriyofaj): Virüsün bakteriye yerleşmesi sonucu gerçekleşen DNA aktarımı olayıdır.

2.) Transdüksiyon: Bakterilerde çevreye daha kolay uyum sağlaması açısından önemli olan DNA aktarım olayıdır. Rekombinasyonlarla gerçekleşir.

Transdüksiyon

3.) Plazmid: DNA’ nın kromozomdan ayrı kendi kendini eşlemesi olayıdır. Bu olay sırasında bakteriler birbirine hareketlerini de sağlayan “Siller” yoluyla bağlanırlar ve materyaller aktarılır. Bu olaydan sonra hücre sayısı artmamasıyla beraber çeşitlilik ortaya çıkar.

4.) Dönüşüm (Genetik): Bir bakteriden DNA parçasının diğer bakteriye herhangi bir yol ile aktarılması olayıdır.

Prokaryotlar, taksonomik olarak iki büyük gruba ayrılır: arkea ve bakteriler.

Arkebakterilerin milyonlarca yıl önce ilk evrimleşen organizmalara kıyasla çok fazla değişmediği düşünülmektedir. Tuz bataklıkları, kaplıcalar ve hatta buzun altında çok zor yaşam şartları altında yaşayabildikleri bilinmektedir. Hattâ ökaryotların, arkebakterilerden sonra evrimleştiği düşünülmektedir.

Animation 3D GIF by Yasislas - Find & Share on GIPHY

Prokaryotlar, mutasyon geçirme ve farklı ortama hızlı adapte olabilme yetenekleri mevcut olduğundan, topraktan insan ve hayvanlara kadar birçok ortamda yer almaktadırlar. Bu nedenden dolayı prokaryotların ekolojik dağılımı çok büyüktür.

Prokaryotların göreceli basitliği genetik seviyesine uzanır. Örneğin, Koli Basili (Escherichia Coli) yaklaşık 5.000 gen içermektedir. Ortalama olarak her 200 bakteriden birinin, genlerinden en az birisinin mutasyona geçirmesi mümkündür. Bu yüzden de bakterilerde meydana gelen çeşitlilik de sadece bakteriler için ayrı bir sınıflandırma sisteminin tasarlanmasına neden olmuştur.

xponentialdesign GIF - Find & Share on GIPHY

Prokaryotların bazıları fotosentetik, bazıları kemosentetik bakterilerdir. Karbondioksitin yanı sıra diğer kimyasallardan karbonhidratlar yapabilmektedirler. Aralarından bazıları heterotrofik bakteriler olup çevreden besin maddeleri üretirler.

Heterotrofik olanlar arasında bazı patojenler, zatürre, gıda zehirlenmesi ve tüberküloz gibi hastalıklara nende olan bakteriler de bulunmaktadır. Yine de biyosferin biyojeokimyasal döngülerindeki benzersiz ve vazgeçilmez dönüşümleri katalize ederek dünya atmosferinin önemli bileşenlerini üretirler ve yaşamın genetik çeşitliliğinin büyük bir bölümünü temsil ederler.

Son olarak Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Biyoloji bölümünden Zelal Ek‘e bu çalışmaya verdiği desteklerden ötürü teşekkür ederiz.

KAYNAKÇA

İçeriğe Oy Ver

Derecelendirmek için bir yıldıza tıklayın!

Puan Ortalaması 5 / 5. Oy Sayısı: 1

Şimdiye kadar kullanılmış bir oy yok! Bu gönderiyi ilk değerlendiren siz olun.

Bu içeriğin sizin için yararlı olmadığından dolayı için üzgünüz!

Bu içeriği geliştirelim!

Bize bu içeriği nasıl geliştirebileceğimizi söyleyin?